مهم ترین و اساسی ترین نقش چک بعنوان سند رسمی لازم الاجرا در تعاملات و مبادلات قراردادی،انتقال پول است.
دارنده حساب(صادر کننده چک) دیون استقرار یافته بر ذمه را به وسیله چک از طریق بانک به دیگری انتقال می دهد لذا چک به هنگام صدور از طرف صادر کننده باید محل و اعتبار کافی داشته باشد،محل و اعتبار از جمله شرایط اساسی چک بشمار می رود
چک برگشتی به معنای آن است که مالک چک،دارایی را در وجه شخصی دیگر صادر کند و در تاریخ صدور به دلیل عدم موجودی،چک وصول نشود در این حالت شخصی که چک در دست وی است می تواند علیه مالک دادخواستی تنظیم کرده و اقدامات قانونی لازم را علیه وی انجام دهد افراد به دلایل مختلف اعم از تضمین ،خرید و غیره…..اقدام به صدور چک در تاریخ مورد نظر در وجه شخص مورد نظر می نمایند.
چک‌به دلایل مختلفی اعم از خط خوردگی،عدم مطابقت امضاء و یا سایر مواردی که در قانون صدور چک به آنها اشاره شده است برگشت می خورد اما اصلی ترین دلیل برگشت زدن چک،عدم موجودی کافی در حساب مالک می باشد که در اینصورت دارنده چک می تواند نسبت به برگشت چک اقدام‌کند.
بر اساس رای وحدت رویه شماره ۸۱۲ هیات عمومی دیوان عالی کشور مبداء محاسبه خسارت تاخیر تادیه چک،از تاریخ سررسید است.
صدور روزافزون چک های پرداخت نشدنی،قانونگذار را ناگزیر به پیش بینی ضمانت اجرای کیفری در مقابله با این چک ها نموده که یکی از مهم ترین آنها تغییرات ایجاد شده در ضمانت اجرای قانونی چک است و دیگری در زمینه مطالبه ی وجه چک از طریق اجرای احکام دادگستری بدون رسیدگی قضایی و ضمانت اجرای های مربوط به سیستم بانکی که ایجاد محرومیت هایی از خدمات بانکی نسبت به صادر کننده چک های بلامحل است.
بموجب تبصره ۱ ماده ۲۱ قانون صدور چک،ثبت صدور و‌انتقال چک در سامانه صیاد الزامی است چک هایی که مالکیت آن ها در سامانه صیاد ثبت نشده باشد از شمول قانون صدور چک خارج است.
دلایل چک برگشتی
مطابق ماده ۳ و ۴ و ۵ قانون صدور چک:
- عدم موجودی کافی
- مسدود بودن حساب
- اشکالات در اطلاعات چک
عواقب چک برگشتی:
طرح شکایت کیفری یکی از روش های قانونی برای پیگیری چک برگشتی است،زمانیکه چک برگشت می خوردعلاوه بر جنبه ی حقوقی(مطالبه وجه چک) جنبه ی کیفری نیز پیدا می‌کند چرا که صدور چک بدون پشتوانه جرم محسوب می شود و در صورتیکه شرایط قانونی آن فراهم باشد می تواند منجر به حبس صادر کننده چک شود با این حال روند طولانی تر و‌پیچیده تری دارد و موفقیت آن به عوامل مختلفی بستگی دارد.
وصول چک برگشتی:
۱)طرح دعوای حقوقی برای چک برگشتی
۲)درخواست صدور اجراییه از دادگاه برای چک برگشتی
۳)درخواست صدور اجراییه از اجرای ثبت
۴)طرح شکایت کیفری برای وصول چک برگشتی
طرح دعوای حقوقی برای چک برگشتی
یکی از روش های مطالبه وجه چک های برگشتی ،طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه چک می باشد که دارنده می تواند با طرح شکایت چک برگشتی در دفاتر خدمات قضایی با تقدیم دادخواست به خواسته مطالبه وجه چک علیه صادر کننده،الزام وی را به پرداخت مبلغ چک به علاوه خسارت تاخیر تادیه را از تاریخ مندرج در چک مطالبه کند.
مرجع صالح جهت مطالبه وجه چک
برای وصول چک برگشتی از طریق دادگاه حقوقی به موجب رای وحدت رویه شماره ۶۸۸ مورخ ۱۳۸۵/۰۳/۲۳ هیات عمومی دیوان عالی کشور در خصوص صلاحیت دادگاه در دعاوی چک،دارنده چک می‌تواند تخییرا در دادگاهای محل وقوع عقد یا قرارداد(یعنی محل صدور چک) یا محل انجام تعهد(یعنی محل استقرار بانک محال علیه) و یا با عنایت یه قاعده ی عمومی صلاحیت نسبی موضوع ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی در امور مدنی به دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه کند
درخواست صدور اجراییه از دادگاه برای چک برگشتی
مطابق ماده ۲۳ قانون صدور چک دارنده می تواند با ارائه گواهی نامه عدم پرداخت چک برگشتی،به دادگاه محل صدور چک یا محل برگشت چک،تقاضای صدور اجراییه علیه صادر کننده و صاحب حساب را بنماید
در این مرحله نمی توان خسارت تاخیر تادیه را به همراه اجراییه تقاضا کرد البته می‌توان بصورت جداگانه خسارت تاخیر تادیه را مطالبه نمود.
درخواست صدور اجراییه از اداره ثبت اسناد و املاک کشور
یکی از راه های قانونی نسبتا سریع برای وصول مطالبات ناشی از چک برگشتی
مطابق ماده ۲ قانون صدور چک،چک های صادره بعهده بانک هایی که طبق قوانین ایران در داخل کشور دایر شده یا می شوند ، همچنین شعب آن ها در خارج از کشور در حکم سند لازم اجراست و می توان اجرای آن ها را از اداره ثبت اسناد تقاضا نمود.این نوع مطالبه از طریق اجراییه ثبت تنها علیه صادر کننده قابل صدور است و نمیتوان به استناد این اجراییه به ظهرنویسان و ضامنان مراجعه کرد البته اگر چک به نمایندگی صادر شده باشد اجراییه بنحو تضامن علیه نماینده و صاحب حساب صادر می شود.
طرح شکایت کیفری برای وصول چک برگشتی
مطابق ماده ۱۰ قانون صدور چک هرکس با علم به بسته بودن حساب بانکی خود مبادرت به صدور چک نماید عمل وی در حکم صدور چک بی محل خواهد بود و به حداکثر مجازات مندرج در ماده ۷ قانون فوق الذکر،محکوم خواهد شد.با این حال شکایت کیفری برای وصول چک برگشتی روند طولانی تر و پیچیده تری نسبت به وصول از طریق دعوای حقوقی و ثبتی دارد. در این روش دارنده چک باید تا ۶ ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند یا ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت،شکایت نماید در غیر اینصورت حق شکایت کیفری از وی سلب و ساقط می‌شود.
در هر حال انتخاب مناسب ترین روش برای وصول چک برگشتی به عوامل مختلفی از جمله چک و شرایط صادر کننده،مبلغ چک و اهداف شما بستگی دارد بعنوان مثال اگر سرعت وصول برای شما مهم است می توانید روش اجراییه را انتخاب کنید اما اگر قصد دارید کلیه خسارت های وارده را مطالبه کنید طرح دعوای حقوقی گزینه ی مناسب تری خواهد بود.
توصیه می شود برای انتخاب بهترین روش و پیگیری مراحل قانونی،از مشاوره یک وکیل متخصص در امور مورد نظر(طلاق و چک و اسناد مالی)استفاده کنید.